Học nghề ngay sau THPT là câu chúng tôi nghe ngày càng nhiều trong phòng tư vấn. Tuần trước, một bạn lớp 12 nhắn hỏi: “Em không thích ngồi giảng đường bốn năm, có ngành nào ra làm được ngay không?” Câu hỏi kiểu này giờ phổ biến hơn hẳn so với vài năm trước.
Không phải bạn nào cũng hợp với con đường đại học truyền thống. Có người hợp việc học lý thuyết dài hơi, có người hợp bắt tay vào nghề càng sớm càng tốt. Bài này chúng tôi chia sẻ góc nhìn thật, dựa trên những gì tụi mình từng tư vấn cho nhiều học sinh sau THPT.
Xu Hướng Chọn Học Nghề Thay Vì Đại Học Đang Tăng Lên
Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ không vào đại học là con đường thất bại. Bức tranh này đang đổi nhanh hơn nhiều người tưởng. Bên mình gặp ngày càng nhiều gia đình chủ động hỏi về trường nghề, thay vì chỉ hỏi về điểm chuẩn đại học.
Lý do đầu tiên là thời gian. Một khoá học nghề thường kéo dài từ sáu tháng đến hai năm, ngắn hơn nhiều so với đại học. Ra nghề sớm đồng nghĩa có thu nhập sớm, trong khi bạn bè cùng trang lứa vẫn đang ngồi giảng đường.
Lý do thứ hai nằm ở thị trường lao động. Nhiều xưởng cơ khí, salon tóc, công ty điện lạnh đang thiếu người có tay nghề thật sự. Họ thiếu người biết làm việc, không phải thiếu người có bằng cấp.
Có một sai lầm bên mình hay gặp: chọn nghề chỉ vì nghe nói lương cao trên mạng. Mỗi nghề có mức lương khác nhau theo vùng, theo tay nghề, theo cả sự chăm chỉ của người làm. Hỏi kỹ người đang làm nghề đó vẫn đáng tin hơn quảng cáo.
Dĩ nhiên vẫn có những ngành bắt buộc phải qua đại học. Ngành y là ví dụ rõ nhất, muốn làm bác sĩ thì không có đường tắt nào cả. Nếu bạn còn phân vân, có thể đọc thêm bài ngành y thi khối nào. Bài đó giải đáp ngành nào chấp nhận đi tắt, ngành nào thì không.
Bên mình từng tư vấn cho một bạn nữ ở Bình Dương. Học xong lớp 12, bạn đăng ký ngay khoá sửa chữa ô tô mười tám tháng. Ra trường, bạn có việc làm tại xưởng quen của thầy dạy, lương khởi điểm không thua bạn bè mới ra trường đại học.
Những Ngành Nghề Có Nhu Cầu Cao Không Cần Bằng Đại Học
Câu hỏi tiếp theo luôn là: vậy nên học nghề gì? Chúng tôi chia theo ba nhóm mà bên mình thấy nhu cầu tuyển dụng ổn định nhất trong vài năm qua.
Nhóm Kỹ Thuật Thực Hành Cần Tay Nghề Chuyên Môn
Đây là nhóm gồm cơ khí, điện dân dụng, điện lạnh, hàn, sửa chữa ô tô, sửa chữa thiết bị công nghiệp. Điểm chung của nhóm này là học xong phải làm được việc ngay, không thể học suông trên giấy.
Một vài ngành cụ thể bên mình thấy tuyển đều tay trong nhóm này:
- Kỹ thuật điện lạnh, lắp đặt và bảo trì hệ thống điều hoà
- Cơ khí chế tạo, vận hành máy CNC
- Sửa chữa ô tô, đặc biệt là dòng xe điện đang tăng nhanh
- Hàn công nghiệp, nhất là hàn kết cấu thép cho công trình
Mức lương khởi điểm nhóm này dao động khá rộng, tuỳ tay nghề và khu vực làm việc. Người mới ra nghề thường thấp hơn thợ có ba, bốn năm kinh nghiệm khá nhiều. Đây là điều học sinh cần biết trước, để không kỳ vọng sai ngay từ tháng đầu đi làm.
Một sai lầm khác là chọn trường chỉ vì học phí rẻ, mà không hỏi trường có xưởng thực hành thật hay không. Xưởng thực hành thiếu máy móc thì học xong tay nghề vẫn yếu, dù bằng cấp vẫn có đủ. Bên mình luôn khuyên học sinh xin đi thử một buổi tại xưởng trước khi đóng học phí trọn khoá.
Nhóm Dịch Vụ Chăm Sóc Cá Nhân Đang Phát Triển Mạnh
Làm tóc, làm nail, spa, massage trị liệu thuộc nhóm này. Tốc độ đô thị hoá kéo theo nhu cầu làm đẹp và chăm sóc sức khoẻ tăng đều, nhất là ở các thành phố lớn.
Điểm hay của nhóm này là học phí thấp, thời gian học ngắn. Sau vài năm tích luỹ kinh nghiệm, nhiều bạn tự mở được tiệm riêng. Điểm cần lưu ý là cạnh tranh cũng dày, ai tay nghề khéo và biết chăm sóc khách mới trụ được lâu.
Nhiều bạn nghỉ ngang giữa chừng vì nghĩ nghề này nhẹ nhàng, chỉ cần khéo tay. Nghề này đòi hỏi đứng nhiều giờ liền, tay chân mỏi. Người làm còn phải biết nói chuyện, giữ chân khách quen. Ai chịu được áp lực đó mới trụ lâu và có thu nhập ổn định.
Chúng tôi từng gặp một bạn nam học nghề tóc ở TP.HCM, sau ba năm làm thợ chính đã tự mở được một tiệm nhỏ. Doanh thu tháng đầu chưa cao. Nhưng bạn có khách quen đi theo từ salon cũ. Đó là lợi thế người mới vào nghề thường không có.
Nhóm Công Nghệ Thông Tin Ứng Dụng Tự Học Được
Thiết kế đồ hoạ, dựng web cơ bản, chạy quảng cáo, làm nội dung số thuộc nhóm này. Khác với lập trình chuyên sâu, nhóm ứng dụng có thể học qua các khoá ngắn hạn, thực hành trực tiếp trên dự án thật.
Nhiều bạn học xong nhóm này không đi làm thuê. Họ tự nhận job tự do, dựng website hoặc chạy gian hàng online cho các shop quen. Muốn làm nghiêm túc, bạn nên tìm hiểu cách thiết kế website bán hàng chuyên nghiệp ngay từ đầu. Khách hàng bây giờ nhìn giao diện web trước, rồi mới quyết định có tin tưởng đặt hàng hay không.
Sai lầm thường gặp ở nhóm này là học lý thuyết xong rồi để đó, không thực hành ngay. Kỹ năng thiết kế hay dựng web quên rất nhanh nếu không làm liên tục. Bên mình khuyên các bạn nên nhận vài dự án nhỏ, thậm chí làm miễn phí lúc đầu. Có sản phẩm thật để đưa vào portfolio sẽ giúp ích nhiều khi đi xin việc.
Nhóm này có một điểm khác nhóm kỹ thuật thực hành: bằng cấp không quan trọng bằng sản phẩm thực tế bạn làm ra. Một portfolio vài dự án tốt nhiều khi thuyết phục nhà tuyển dụng hơn cả tấm bằng.
Cách Chuẩn Bị Khi Quyết Định Học Nghề Ngay Sau THPT
Quyết định học nghề ngay sau THPT không nên là chuyện bốc thăm may rủi. Có vài việc bạn nên làm trước, để đỡ mất thời gian và tiền bạc về sau.
Việc đầu tiên là tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo. Hỏi rõ thời lượng học lý thuyết, thời lượng thực hành, và quan trọng nhất là cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. Nhiều trường quảng cáo rất hay nhưng tỷ lệ học viên có việc làm thật lại không cao.
Việc thứ hai là chọn cơ sở đào tạo uy tín, có liên kết thực tập với doanh nghiệp thật. Bạn nên hỏi trực tiếp vài học viên khoá trước, xem họ đang làm ở đâu, lương bao nhiêu. Thông tin từ người đi trước đáng tin hơn lời quảng cáo trên fanpage rất nhiều.
Nếu vẫn phân vân giữa học nghề và đại học, bên mình có bài chọn ngành và khối thi đúng năng lực. Bài đó giúp bạn cân nhắc thêm trước khi chốt hướng đi.
Việc cuối cùng, cũng là việc dễ bị bỏ qua nhất: chuẩn bị tâm lý học hỏi liên tục. Học nghề không dừng lại ở tấm chứng chỉ tốt nghiệp. Tay nghề giỏi cần được mài liên tục qua từng ca làm việc thật, không phải học một lần rồi thôi.
Một sai lầm phổ biến là chọn nghề theo lời rủ của bạn bè, không tìm hiểu kỹ bản thân có hợp hay không. Vài tháng đầu đi học mới nhận ra không thích, lúc đó vừa mất thời gian vừa mất học phí. Bên mình khuyên bạn dành một tuần tìm hiểu kỹ, hỏi ít nhất ba người đang làm nghề đó, trước khi quyết định đăng ký.
Nếu Bạn Đang Đứng Trước Lựa Chọn Này
Học nghề ngay sau THPT không cần phải là quyết định hoàn hảo ngay từ đầu. Bạn cần biết rõ mình hợp với việc tay chân hay việc bàn giấy, thích môi trường xưởng thợ hay văn phòng. Thử một buổi trải nghiệm thực tế tại trường nghề, trước khi đăng ký khoá dài hạn. Đó luôn là cách an toàn nhất để biết mình có hợp hay không.
Con đường đại học vẫn còn trong đầu bạn? Có thể đọc thêm bài nên học đại học trong nước hay đi du học. Bài đó giúp bạn nhìn đủ các hướng trước khi quyết định. Dù chọn đường nào, chúng tôi mong bạn chọn vì hiểu rõ bản thân, không phải vì nghe người khác nói.
