Mỗi mùa tuyển sinh, chúng tôi lại gặp một kiểu học sinh khiến việc chọn khối thi khó hơn bình thường. Em nào cũng học đều, khá cả Toán, Văn, Anh lẫn Lý, Hóa. Phụ huynh mừng vì con không có môn yếu. Nhưng chính các em lại đứng ngồi không yên khi phải quyết định. Không có môn nào bật hẳn lên để làm kim chỉ nam. Mọi lựa chọn đều có vẻ hợp lý như nhau. Bài viết này là những điều đội ngũ chúng tôi thường chia sẻ với các em rơi vào đúng tình huống đó.
Khó Khăn Của Học Sinh Giỏi Đều Khi Phải Chọn Khối Thi
Với học sinh chỉ mạnh một môn, câu chuyện đơn giản hơn nhiều. Giỏi Hóa thì nghiêng khối A hoặc B, giỏi Sử thì nghiêng khối C. Nhưng với các em học đều bảy, tám điểm ở mọi môn, thế mạnh thật sự lại rất mờ. Chúng tôi từng tư vấn cho Minh, học sinh lớp 12 ở một trường tại Hà Nội. Điểm tổng kết Toán, Lý, Hóa, Anh của Minh đều trên 8. Em có thể thi khối A00, A01, D01, D07 mà kết quả không chênh nhau nhiều, nghe tưởng là may mắn. Nhưng Minh kể lại rằng nhiều đêm mất ngủ vì không biết nên bỏ khối nào.
Có nhiều lựa chọn nghe hấp dẫn, nhưng thực tế lại làm quá trình quyết định dài hơn. Học sinh chỉ có một khối thi sẽ dồn hết thời gian ôn luyện, không phải phân vân. Học sinh giỏi đều phải cân nhắc thêm một bước: chọn khối trước khi chọn cách học. Bước thừa này ngốn thời gian, đôi khi kéo dài tới sát ngày đăng ký nguyện vọng.
Áp lực lớn nhất nằm ở chỗ khác: khối thi phải khớp với ngành học mong muốn sau này. Chọn sai khối, cánh cửa vào ngành yêu thích có thể hẹp lại đáng kể. Ví dụ ngành Y phần lớn xét khối B00, dù vài trường có mở thêm A00 hoặc D01 gần đây. Ngành Kinh tế thì mở hơn nhiều, thường xét đủ A00, A01, D01, D07. Có em còn phân vân xa hơn. Tự hỏi liệu nên học đại học trong nước hay tìm đường du học, khiến bài toán càng thêm rối.
Các Bước Thu Hẹp Lựa Chọn Khi Giỏi Đều Nhiều Môn
Không có công thức chung cho mọi học sinh. Nhưng có một trình tự giúp việc thu hẹp lựa chọn dần, thay vì rối thêm. Chúng tôi thường hướng dẫn học sinh đi qua ba bước sau, theo đúng thứ tự.
Bắt Đầu Từ Ngành Mơ Ước, Rồi Truy Ngược Ra Khối Thi
Nhiều học sinh có thói quen chọn khối trước, chọn ngành sau. Với người giỏi đều, cách làm này dễ dẫn tới bế tắc vì khối nào cũng khả thi. Chúng tôi khuyên làm ngược lại: liệt kê hai, ba ngành thật sự muốn học trước. Sau đó mới tra xem các ngành ấy nhận khối thi nào.
Minh muốn làm kỹ sư phần mềm hoặc chuyên viên tài chính. Tra cứu kỹ, cả hai ngành đều nhận khối A00 và A01. Vậy là Minh chỉ cần ôn sâu hai khối này, bỏ hẳn D01 và D07 dù điểm không thua kém. Cách làm này giúp thu hẹp phạm vi ôn tập rõ rệt. Nó cũng tránh một kiểu tiếc nuối thường gặp. Đậu vào ngành mà thật ra không mấy hứng thú, chỉ vì khối thi đó dễ đạt điểm cao hơn.
Sai lầm chúng tôi hay gặp nhất ở bước này là chọn ngành theo tên nghe “sang”, chứ chưa hiểu ngành đó học gì. Có em đăng ký ngành Quản trị kinh doanh chỉ vì tên hay, sau một kỳ mới biết mình hợp Kỹ thuật hơn. Mẹo nhỏ chúng tôi hay dùng: trước khi truy khối, hãy đọc thử chương trình đào tạo bốn năm của ngành đó. Đọc tên môn học từng kỳ sẽ thật hơn nhiều so với đọc mỗi cái tên ngành.
Đánh Giá Mức Yêu Thích Thật, Đừng Chỉ Nhìn Vào Điểm Số
Điểm cao chưa chắc là môn học sinh thích nhất. Có em học Hóa giỏi vì chăm, nhưng lại tự nguyện đọc thêm sách Vật lý vào buổi tối. Chúng tôi hay gợi ý một bài kiểm tra nhỏ, làm trong khoảng một tuần.
Học sinh ghi lại môn nào mình chủ động ôn thêm ngoài giờ, không ai bắt. Ghi luôn cảm giác sau mỗi buổi học: môn nào khiến người nhẹ nhõm, môn nào khiến người mệt dù điểm vẫn tốt. Minh làm bài kiểm tra này. Em nhận ra Lý là môn hay mở sách thêm, dù điểm Hóa cao hơn nửa điểm. Tín hiệu nhỏ ấy giúp Minh tự tin nghiêng về khối A01 thay vì B00, dù cả hai đều nằm trong tầm với.
Lỗi thường gặp ở bước này là lấy ý kiến của người khác thay cho cảm nhận của chính mình. Bạn thân chọn khối nào, nhiều em cũng chọn theo cho yên tâm. Cách làm đó dễ khiến ba, bốn năm đại học trôi qua trong cảm giác gượng ép. Đội ngũ chúng tôi luôn nhắc học sinh một điều. Bài kiểm tra nhỏ ở trên chỉ có giá trị khi làm một mình, không hỏi ý ai trước.
Nhìn Thêm Xu Hướng Tuyển Sinh Của Từng Khối Thi
Chọn theo sở thích là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Học sinh giỏi đều nên dành thêm thời gian nhìn qua xu hướng tuyển sinh vài năm gần đây. Bảng dưới đây là một vài khối thi phổ biến, cùng nhóm ngành thường đi kèm. Đây cũng là bảng đội ngũ chúng tôi hay dùng khi tư vấn.
| Khối thi | Nhóm ngành phù hợp | Ghi chú |
|---|---|---|
| A00 (Toán, Lý, Hóa) | Kỹ thuật, xây dựng, công nghệ thông tin | Nhu cầu nhân lực kỹ thuật vẫn cao, nhất là mảng phần mềm và tự động hóa. |
| A01 (Toán, Lý, Anh) | Công nghệ thông tin, tài chính, logistics | Hợp với học sinh muốn làm ở công ty có yếu tố nước ngoài. |
| D01 (Toán, Văn, Anh) | Kinh tế, ngôn ngữ, marketing | Phổ điểm chuẩn rộng, nhiều trường xét, cơ hội đỗ khá cao. |
| B00 (Toán, Hóa, Sinh) | Y, dược, sinh học | Gần như bắt buộc nếu theo ngành Y, ít trường mở thêm khối khác. |
Cơ Hội Việc Làm Không Chỉ Nằm Ở Đúng Một Ngành
Xu hướng việc làm hiện nay không chỉ nằm ở nhóm ngành công nghệ thuần túy. Nhiều doanh nghiệp truyền thống, kể cả các trung tâm giáo dục, cũng đang đầu tư mạnh cho tuyển sinh online. Chúng tôi từng chứng kiến một trung tâm ngoại ngữ đầu tư hẳn cho tuyển sinh online. Họ thuê đơn vị làm thiết kế website bán hàng MONA, thay vì chỉ phát tờ rơi như trước. Điều đó cho thấy khối kinh tế và công nghệ đang có đất dụng võ ở nhiều ngành tưởng chừng không liên quan.
Một yếu tố khác đáng cân nhắc là trí tuệ nhân tạo đang len vào nhiều vị trí văn phòng quen thuộc. Đội ngũ chúng tôi có bài viết riêng về những công việc văn phòng dễ bị AI thay thế và cách sinh viên chuẩn bị. Học sinh định chọn khối kinh tế nên đọc qua trước khi chốt ngành.
Cách Đưa Ra Quyết Định Cuối Cùng Một Cách Tự Tin
Đọc lý thuyết mãi cũng chỉ tưởng tượng được phần nào. Chúng tôi hay đề nghị học sinh thử một bài tập tình huống thật của ngành đang cân nhắc. Muốn học Kinh tế, hãy thử đọc một báo cáo tài chính đơn giản của doanh nghiệp nhỏ. Muốn học Kỹ thuật, hãy thử lắp một mạch điện cơ bản hoặc đọc bản vẽ kỹ thuật. Cảm giác lúc làm những việc này mới là dữ liệu thật. Có em hào hứng làm tới khuya, có em bỏ dở sau mười phút. Sự khác biệt đó nói nhiều hơn bất kỳ bài trắc nghiệm hướng nghiệp nào trên mạng.
Nói Chuyện Với Người Đã Từng Đứng Ở Ngã Ba Này
Người đang học hoặc đang làm trong ngành luôn biết những góc khuất mà sách vở không nói. Một sinh viên năm ba ngành Tài chính có thể kể thật về áp lực deadline cuối tháng. Một kỹ sư mới ra trường có thể kể chuyện tăng ca dựng dự án.
Những câu chuyện này giúp học sinh hình dung công việc thật. Không phải hình ảnh màu hồng trên brochure trường. Chúng tôi khuyên học sinh chủ động nhắn tin hỏi, đa số các anh chị đi trước đều sẵn lòng chia sẻ. Chỉ vài cuộc trò chuyện như vậy là đủ. Bức tranh về ngành học sẽ rõ nét hơn nhiều so với việc chỉ đọc mô tả tuyển sinh.
Đến bước này, nhiều học sinh vẫn hỏi chúng tôi: lỡ chọn sai thì sao? Câu hỏi đó không có gì sai, ai cũng từng nghĩ vậy. Nhưng một khối thi hoàn hảo tuyệt đối, hợp mọi tiêu chí cùng lúc, gần như không tồn tại. Cái học sinh cần là một khối đủ phù hợp: vừa với thế mạnh, vừa mở đường tới ngành mong muốn. Chấp nhận điều đó giúp việc quyết định nhẹ nhàng hơn hẳn. Chúng tôi từng thấy Minh loay hoay suốt hai tháng trời. Cuối cùng em chốt khối A01 chỉ trong một buổi tối, sau khi ngừng tìm phương án hoàn hảo.
Chốt Lựa Chọn: Đích Đến Quan Trọng Hơn Con Đường Hoàn Hảo
Học sinh giỏi đều không thiếu năng lực, chỉ thiếu một điểm tựa để chọn khối thi mà không phải lăn tăn quá lâu. Điểm tựa đó nên là ngành học mơ ước, không phải môn nào đang có điểm cao nhất. Khi đã xác định ngành, việc còn lại chỉ là tra khối thi phù hợp và dồn sức ôn đúng khối đó.
Còn phân vân, mời đọc thêm bài tư vấn chọn ngành và khối thi đại học đúng năng lực. Bài đó có thêm vài góc nhìn hữu ích để bạn tham khảo trước khi quyết định. Nhưng lời khuyên cuối cùng vẫn vậy: đừng chờ tìm ra lựa chọn hoàn hảo. Hãy chọn phương án đủ phù hợp, rồi bắt tay vào ôn luyện ngay hôm nay.
