Tư vấn chọn ngành và khối thi đại học là việc chúng tôi làm mỗi mùa tuyển sinh. Chúng tôi thường gặp các bạn học sinh ngồi trước tờ đăng ký nguyện vọng. Đầu óc các bạn ấy rối bời vì áp lực từ bạn bè xung quanh. Có bạn từng kể với chúng tôi rằng cả nhóm thân đăng ký chung một khối thi. Bạn ấy chưa từng thử sức với các môn thuộc khối đó. Chúng tôi hiểu cảm giác muốn đi cùng số đông cho an toàn. Nhưng khối thi gắn liền với năng lực và sở thích riêng của từng người. Không ai giống ai cả.
Trong quá trình đồng hành cùng nhiều học sinh THPT, chúng tôi nhận ra một điều khá rõ. Những bạn chọn khối thi theo cảm tính, theo phong trào, thường mất nhiều thời gian hơn để tìm lại đúng hướng đi. Trong bài viết này, chúng tôi muốn chia sẻ lại những gì mình đã quan sát được. Kèm theo đó là vài cách đánh giá năng lực bản thân bạn có thể áp dụng ngay.
Vì sao nhiều học sinh chọn khối thi theo số đông
Áp lực đồng trang lứa là nguyên nhân phổ biến nhất mà chúng tôi ghi nhận được. Khi thấy nhóm bạn thân cùng đăng ký một khối thi, nhiều học sinh chọn theo cho yên tâm. Các bạn chưa kịp cân nhắc kỹ khối thi đó có phù hợp với thế mạnh của mình hay không. Ngoài bạn bè, kỳ vọng từ gia đình cũng là một lực đẩy không nhỏ. Nhất là khi cha mẹ từng học một ngành nào đó và mong con nối tiếp con đường tương tự.
Chúng tôi từng gặp một bạn học sinh lớp 12 đăng ký khối A vì cả nhóm bạn thân đều chọn khối này. Trong khi đó, bạn ấy lại có điểm Văn và Sử cao hơn hẳn so với Toán, Lý, Hóa. Khi ngồi lại phân tích bảng điểm ba năm cấp ba cùng chúng tôi, bạn ấy mới nhận ra mình hợp với khối C hơn. May mắn là bạn ấy tìm đến chúng tôi khá sớm. Nhờ vậy, bạn vẫn kịp điều chỉnh kế hoạch ôn tập trước kỳ thi chính thức.
Hệ quả khi quyết định vội vàng theo bạn bè
Chọn sai khối thi không chỉ ảnh hưởng đến kết quả thi. Nó còn kéo theo cả một chuỗi hệ quả trong những năm đại học sau này. Đó là khi học sinh trúng tuyển vào ngành không thực sự phù hợp với mình. Chúng tôi đã chứng kiến không ít sinh viên phải học lại từ đầu. Có bạn phải chuyển ngành giữa chừng khi nhận ra bản thân không đủ năng lực theo học. Có bạn khác thì không thực sự yêu thích ngành đã chọn theo bạn bè từ ba năm trước. Chi phí học tập bị lãng phí, thời gian của cả gia đình cũng kéo dài thêm không cần thiết.
Bên cạnh chuyện tiền bạc và thời gian, việc học sai ngành còn ảnh hưởng đến tâm lý. Chúng tôi từng trò chuyện với những sinh viên năm ba, năm tư cảm thấy chán nản. Nhiều bạn mất phương hướng giữa chừng chương trình học. Cảm giác đó thường xuất phát từ một quyết định vội vàng ở tuổi mười tám. Khi ấy, các bạn chưa đủ thông tin để tự tin lựa chọn cho chính mình.
Tư vấn chọn ngành và khối thi đại học bắt đầu từ việc hiểu chính mình
Xem lại kết quả học tập các môn qua nhiều học kỳ là bước đầu tiên chúng tôi luôn gợi ý. Đừng chỉ nhìn vào một bài kiểm tra gần nhất. Hãy lật lại sổ điểm từ lớp 10 đến lớp 12. So sánh xem môn nào bạn duy trì được phong độ ổn định nhất. Cách nhìn dài hơi này giúp đánh giá chính xác hơn năng lực thực sự của bạn. Nó khách quan hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào một kỳ thi may rủi.
Thử sức với đề thi thử của từng khối cũng là cách đánh giá thực tế chúng tôi khuyến khích. Hãy làm thử đề của hai, ba khối khác nhau. Sau đó, so sánh điểm số để có cơ sở khách quan hơn khi quyết định. Cách này tốt hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào cảm giác chủ quan. Nó cũng đáng tin hơn lời khuyên từ bạn bè xung quanh.
Một vài dấu hiệu sau đây, theo quan sát của chúng tôi, thường cho thấy một học sinh đang chọn khối thi theo cảm tính:
- Bạn không thể giải thích được vì sao mình chọn khối này, ngoài lý do bạn thân em cũng chọn vậy.
- Điểm số các môn trong khối thi đó không cao hơn, thậm chí thấp hơn các môn khác.
- Bạn cảm thấy áp lực mỗi khi nghĩ đến việc học sâu các môn thuộc khối đã chọn.
Nếu bạn nhận ra mình đang rơi vào một trong ba trường hợp trên, đừng vội hoảng. Đây chính là lúc nên dừng lại và đánh giá lại một cách nghiêm túc hơn. Nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, đội ngũ tư vấn giáo dục của chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn. Chúng tôi sẽ giúp bạn rà soát điểm số và tìm ra định hướng phù hợp trước khi quá muộn.
Gắn khối thi với ngành học mong muốn
Một số ngành hot hiện nay có yêu cầu khối thi khá đặc thù. Học sinh cần nắm rõ điều này trước khi đăng ký nguyện vọng. Ví dụ, tìm hiểu ngành y thi khối nào giúp bạn ôn tập đúng trọng tâm ngay từ sớm. Đây là điều cần thiết nếu ngành y là ngành bạn thực sự mong muốn theo đuổi. Chúng tôi từng gặp một bạn mất gần một học kỳ chỉ để tìm ra khối thi phù hợp với ngành mơ ước. Trong khi đó, thông tin này có thể tra cứu sớm hơn nhiều.
Chuẩn bị phương án dự phòng cũng quan trọng không kém việc chọn nguyện vọng chính. Điểm thi đôi khi không như kỳ vọng, dù bạn đã ôn tập chăm chỉ suốt cả năm. Tham khảo thêm các lựa chọn như các ngành đại học khối C hoặc các ngành khối A cho nữ giúp bạn có thêm phương án phù hợp với năng lực. Đây là cách chuẩn bị tốt, phòng khi nguyện vọng đầu tiên không đạt như mong đợi.
Lên kế hoạch dự phòng từ đầu giúp học sinh giảm bớt áp lực tâm lý khi ôn thi. Chúng tôi thường khuyên các bạn liệt kê ít nhất hai, ba ngành thuộc các khối khác nhau. Miễn là bản thân đủ năng lực theo học các ngành đó. Sau đó mới bắt đầu sắp xếp thứ tự ưu tiên nguyện vọng.
Nhìn xa hơn khối thi: xu hướng nghề nghiệp và lộ trình lâu dài
Ngoài năng lực học tập hiện tại, chúng tôi luôn khuyến khích học sinh tìm hiểu xu hướng nghề nghiệp. Nhu cầu thị trường lao động trong tương lai cũng đáng được cân nhắc. Một ngành đang hot ở thời điểm hiện tại chưa chắc còn giữ nguyên sức hút sau bốn, năm năm nữa. Ngược lại, có những ngành ít được chú ý bây giờ lại mở ra nhiều cơ hội hơn về sau.
Chúng tôi cũng nhận thấy nhiều học sinh sau khi xác định được khối thi phù hợp còn băn khoăn thêm một điều khác. Đó là nên học đại học trong nước hay tìm hướng du học. Đây là một quyết định khác, cần cân nhắc dựa trên điều kiện tài chính và năng lực ngoại ngữ. Mục tiêu nghề nghiệp dài hạn của từng gia đình cũng nên được tính đến.
Cân bằng giữa đam mê và năng lực thực tế vẫn là nguyên tắc cốt lõi trong mọi buổi tư vấn chọn ngành và khối thi đại học mà chúng tôi thực hiện. Một khối thi phù hợp cần hội đủ hai yếu tố. Bạn học tốt môn đó, và bạn cũng không thấy quá nặng nề khi gắn bó với nó suốt đại học. Thiếu một trong hai, con đường phía trước sẽ vất vả hơn nhiều so với những gì bạn tưởng tượng.
Chúng tôi tin rằng mỗi học sinh đều có một thế mạnh riêng. Chỉ là không phải ai cũng có đủ thời gian để nhận ra nó trước kỳ thi. Thay vì để bạn bè hay đám đông quyết định thay mình, hãy dành vài buổi tối ngồi lại với bảng điểm. Hãy thử vài đề thi thử, và nếu cần thì tìm một người có kinh nghiệm để trao đổi thêm. Quyết định chọn khối thi hôm nay sẽ đi cùng bạn suốt cả chặng đường học tập và sự nghiệp sau này. Vì vậy, nó xứng đáng được cân nhắc bằng chính năng lực và mong muốn thật sự của bạn, không phải bằng lựa chọn của người khác.
